Văn hóa đọc
Thực tế văn hóa đọc nước ta đang ở tình trạng nào và làm sao để nâng cấp được nó vẫn là một câu hỏi nhức nhối của xã hội.
Và để nâng cao, trước hết phải xây dựng văn hóa đọc và xây dựng hạ tầng cơ sở cho nó.
Không phải cứ in ra nhiều sách là nâng cao được văn hóa đọc, mà phải coi đó là ý thức chung của toàn xã hội, với mỗi con người, mỗi gia đình, mỗi thế hệ... Nếu chúng ta hình thành được, xây dựng được văn hóa đọc ngay tại gia đình, bố mẹ mua sách vở về đọc cho con cái nghe trước khi đi ngủ hằng ngày, dần dà tự tập cho con thói quen đọc sách thì đứa trẻ sẽ lớn dần cùng sở thích đọc sách được bồi dưỡng và phát triển theo năm tháng. Song song với việc đó, nhà trường phải xây dựng và hướng dẫn cho trẻ tiếp cận với văn hóa đọc qua nhiều biện pháp: tập cho chúng ý thức đọc hằng ngày qua việc đọc diễn cảm hoặc thi kể chuyện trên lớp... Nhà trường cần mở rộng các thư viện miễn phí với nhiều đầu sách phong phú phù hợp với lứa tuổi, ngoài giáo trình học, để thư viện trở thành một sân chơi được yêu thích, chứ không chỉ đơn thuần chỉ là nơi hành xác lo chạy đua trước các kỳ thi. Các đơn vị cơ quan nên dành quỹ xây dựng các thư viện nhỏ miễn phí cho cán bộ công nhân viên của mình, để việc đọc sách trở nên dễ dàng hơn đối với cả những người không có điều kiện thuận lợi về kinh tế hoặc eo hẹp về thời gian đi lại mượn sách ở các thư viện lớn…
Một khi việc đọc sách được phổ cập rộng rãi từ nhỏ tới lớn, hình thành và phát triển theo cả một chặng đường dài và cả quãng thời gian sống, con người mới phát triển và định hình được văn hóa đọc cho cá nhân mình. Từ đó mỗi người sẽ tự phân hóa, chọn lọc dòng sách mà mình cần và thấy phù hợp với bản thân qua từng giai đoạn cuộc sống. Lúc đó tự bản thân mỗi người sẽ coi việc đọc như một nhu cầu tất yếu hằng ngày.
Song song với việc xây dựng cơ sở hạ tầng của văn hóa đọc, chúng ta cũng cần phải xây dựng môi trường trong sạch và lành mạnh cho văn hóa đọc phát triển. Trong đó, các nhà quản lý chuyên ngành cấp quốc gia phải nhanh chóng lập ra một lộ trình cho việc xây dựng và phát triển văn hóa đọc cả nước theo những chặng đường lớn 10-20-30 năm/lần, làm sao để sách đến với độc giả đa dạng hơn, phong phú hơn, luôn cập nhật được những kiến thức mới nhất của nhân loại trên toàn thế giới. Chính phủ cần đưa ra những biện pháp cứng rắn hơn nữa trong việc xử lý những sai phạm dẫn đến hậu quả gây thiệt hại nghiêm trọng cho các đơn vị xuất bản. Đồng thời phải tích cực tuyên truyền cho người dân để nâng cao ý thức bảo vệ sách thật, sách bản quyền, phải coi sách như một sản phẩm đầy đủ giá trị như các sản phẩm tiêu dùng khác và người tiêu dùng sẽ bị thiệt hại nặng nếu sử dụng hàng giả, hàng nhái kém chất lượng.
Văn hóa đọc chỉ phát triển khi có môi trường phát triển và môi trường đó chỉ có khi con người có ý thức xây dựng nên và học cách bảo vệ nó dài lâu.
Nguyễn Lệ Chi
Nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/News/Pages/201039/20100921011302.aspx
Hiển thị các bài đăng có nhãn Xuất bản. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn Xuất bản. Hiển thị tất cả bài đăng
Thứ Hai, 20 tháng 9, 2010
Thứ Bảy, 18 tháng 9, 2010
tham luận của dịch giả Nguyễn Lệ Chi (giám đốc công ty sách Chibooks) cho HỘI THẢO "THỰC TRẠNG & GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC Ở VN"
Tham luận của dịch giả Nguyễn Lệ Chi (giám đốc công ty sách Chibooks)
cho Hội thảo “Thực trạng và giải pháp phát triển Văn hóa đọc ở Việt Nam” do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du Lịch cùng Ban điều hành Dự án giáo dục SachHay.com tổ chức vào ngày 16.9.2010 tại TP.HCM
Con đường nào cho Văn hóa đọc Việt Nam?
Là một đơn vị xuất bản sách còn non trẻ, hình thành mới từ tháng 12.2008 tới nay với gần 30 đầu sách, phần lớn là sách văn học nước ngoài, Chibooks luôn mong mỏi được đóng góp một phần nhỏ bé nhằm làm phong phú thêm nền văn hóa đọc nước nhà. Nhưng thực tế văn hóa đọc nước ta đang ở tình trạng nào và làm sao để nâng cấp được nó vẫn là một câu hỏi nhức nhối không chỉ của riêng Chibooks và giới xuất bản.
Thực trạng mù mờ
Có lẽ chưa hề có một cuộc nghiên cứu chính thức nào ở nước ta về thực trạng Văn hóa đọc nước nhà để định vị và xác định những tác động cùng tầm ảnh hưởng của nó với xã hội. Cũng không có những công bố công khai về các số liệu xuất bản hàng năm như: số lượng các đầu sách đã xuất bản, số lượng của từng thể loại sách xuất bản, tỉ lệ phần trăm tăng hay giảm của từng thể loại sách xuất bản so với cùng kỳ năm trước, hoặc thống kê số lượng độc giả mua sách theo thể loại vì yêu thích hay vì nhu cầu… để mà so sánh, phân tích và giúp các đơn vị xuất bản từ đó mà căn cứ phân tích chiến lược xuất bản của mình trong năm tới hoặc rút ra những kinh nghiệm xương máu cho thành công hay thất bại của mình trong năm vừa qua. Trên trang web của Bộ Thông tin và Truyền thông cũng chỉ đưa ra những số liệu thống kê hết sức vắn tắt về tình hình xuất bản như:
(Mic.gov.vn) -
Nguồn: Cục Xuất bản
Về Xuất bản:
Theo thống kê lưu chiểu, đến ngày 30/11/2009 toàn ngành đã xuất bản được:
- Về sách: 20.601 cuốn với 196.325.141 bản, đạt 111% về cuốn, 76% về bản so với cùng kỳ năm 2008.
- Về văn hóa phẩm: 804 loại với 15.953.000 bản, trong đó có 320 mẫu lịch với 11.700.000 bản đạt 76,4% về bản so với năm 2008.
Với những con số quá khô khan và sơ lược như vậy, thật khó có thể cung cấp nhiều những hỗ trợ tham khảo thông tin cho cả độc giả lẫn các đơn vị xuất bản, đặc biệt là các đơn vị xuất bản tư nhân vốn là những nơi khan hiếm thông tin tổng kết chung trong ngành. Bên cạnh đó, báo chí truyền thông đăng tin bài về thực trạng của ngành xuất bản cũng không có số liệu chính xác và đầy đủ, chủ yếu là theo số liệu của một vài đơn vị trong ngành cung cấp và viết theo cảm nhận chủ quan hoặc dựa theo ý kiến của một số người làm trong ngành xuất bản, chưa có con mắt bao quát của toàn ngành và toàn thực trạng văn hóa đọc của xã hội.
Quay lại với câu hỏi thực trạng văn hóa đọc của nước ta hiện nay ra sao? Phát triển đa dạng trăm hoa đua nở với rất nhiều đầu sách và thể loại sách mới mỗi ngày. Đó là một điểm mừng và đáng ghi nhận, đánh dấu sự phát triển mỗi ngày của ngành xuất bản. Có cung mới có cầu, nếu người mua không quan tâm nhiều tới sách, ắt hẳn dòng sản phẩm này cũng không phát triển và sinh sôi đa dạng hàng ngày tới vậy. Ngày càng nhiều có các tác phẩm mới của nước ngoài được các đơn vị xuất bản trong nước mua bản quyền và chuyển thể sang tiếng Việt. Điều này giúp độc giả trong nước có điều kiện bước thêm trên cây cầu văn hóa và tri thức nối với các nước bạn. Ngày càng nhiều sách mới của các tác giả Việt Nam được ra mắt thị trường, được dịch ra nhiều thứ tiếng và được đưa đi ra thị trường nước ngoài, đánh dấu sự sáng tạo cá nhân không ngừng tăng cùng sức lan tỏa văn hóa Việt Nam ra nước ngoài qua sản phẩm sách. Tuy nhiên nếu hỏi thực trạng hiện nay đáng mừng hay đáng lo, xin thưa rất mù mờ để đánh giá và đưa ra những nhận xét đúng. Bởi nhìn chung nếu dạo quanh thị trường sách, tuy đa dạng nhưng không có số liệu thống kê cụ thể, người mua cứ mua một cách tự phát, người sản xuất cũng sản xuất tự phát theo hướng chủ quan mà mình tự cho là đúng. Không có công cụ đo lường thị hiếu và nhu cầu của độc giả ở những lứa tuổi khác nhau, không có “phao cứu trợ” từ phía số liệu phát hành để bám víu mà định lượng, đong đếm, để nhận xét về mức độ mừng hay lo về các con số tiêu thụ sách trên thị trường.
Tuy nhiên theo ý kiến chủ quan nhìn nhận của riêng tôi, tôi nhận thấy tuy thị trường sách đa dạng và phong phú, người Việt Nam có dần thói quen đọc sách hơn cùng với điều kiện kinh tế ngày một cải thiện, song văn hóa đọc của nước ta chưa cao, thậm chí còn ở mức độ thấp, xét về mặt bằng chung trong xã hội. Rất nhiều đầu sách bán chạy thường chỉ có tính chất giải trí rất thông thường, không mang lại nhiều về các giá trị tinh thần hoặc kiến thức. Các sách có giá trị lớn, có giải thưởng lớn trên quốc tế lại thường bị xếp xó, tồn kho và bán giảm giá triệt để, khiến không ít đơn vị làm sách phải đau xót và dần dà phải chấp nhận chạy theo xuất bản dòng sách giải trí phục vụ nhu cầu của đông đảo độc giả nhằm đảm bảo độ an toàn trong kinh doanh. Điều này về lâu dài dễ tạo nên một nền văn hóa đọc giải trí và bình dân.
Giải pháp phải từ gốc rễ
Để nâng cao văn hóa đọc của nước nhà, trước hết cần tìm tới gốc rễ của nó để chăm chút, tưới tắm, giúp cho cái rễ đó chắc khỏe, trụ mãi với thời gian. Có như vậy rễ cây mới tiếp tục hút nhựa sống nuôi những cành lá xum xuê bên trên. Nói một cách đơn giản rằng muốn nâng cao văn hóa đọc, trước hết phải xây dựng văn hóa đọc và xây dựng hạ tầng cơ sở cho văn hóa đọc. Việc xây dựng này xin đừng chỉ vứt riêng trách nhiệm cho những người làm xuất bản. Không phải cứ in ra nhiều sách là nâng cao được văn hóa đọc. Chúng tôi-những người làm sách- chỉ là một phần rất nhỏ cung cấp cho các bạn-người đọc- công cụ để tiếp cận và nâng cao văn hóa đọc của chính mình. Hãy nhìn nhận một cách công bằng rằng việc xây dựng văn hóa đọc phải là ý thức chung của toàn xã hội, với mỗi con người, mỗi gia đình, mỗi thế hệ, mỗi đơn vị cơ quan, mỗi chính quyền, mỗi thời đại. Con người khi mới sinh ra như một tờ giấy trắng, cũng giống như một cái rễ non yếu ớt. Nếu chúng ta hình thành được, xây dựng được văn hóa đọc ngay tại gia đình, bố mẹ chịu khó mua sách vở về đọc cho con cái nghe trước khi đi ngủ hàng ngày, dần dà tự tập cho con thói quen đọc sách thì đứa trẻ sẽ lớn dần cùng sở thích đọc sách được bồi dưỡng và phát triển theo năm tháng. Cái rễ non mới gặp điều kiện thuận lợi mới cắm sâu trong đất, hút lấy sức sống mà lớn dần. Song song với việc đó, nhà trường phải xây dựng và hướng dẫn cho trẻ tiếp cận với văn hóa đọc qua những biện pháp sau: tập cho chúng ý thức đọc hàng ngày qua việc đọc diễn cảm hoặc kể chuyện trên lớp; xác định và phân loại cho trẻ về mục đích đọc (theo nhu cầu, sở thích, hay phong trào, hay cần nâng cao kiến thức đi học, hoặc do tò mò muốn tìm kiểu thêm…)… Thầy cô nên khuyến khích cho các em đọc thêm các giáo trình, sách tham khảo mở rộng kiến thức tự nhiên cho trẻ. Các nhà trường (từ cấp 1 tới đại học) cần mở rộng các thư viện miễn phí cho học sinh với nhiều đầu sách phong phú phù hợp với lứa tuổi, ngoài giáo trình học, để thư viện trở thành một sân chơi được yêu thích, chứ không chỉ đơn thuần chỉ là nơi hành xác lo chạy đua trước các kỳ thi. Các đơn vị cơ quan, đặc biệt là các cơ quan lớn như cấp Vụ, Cục, các tập đoàn lớn… nên dành quỹ xây dựng các thư viện nhỏ miễn phí cho cán bộ công nhân viên trong cơ quan, để việc đọc sách trở nên dễ dàng hơn đối với cả những người không có điều kiện thuận lợi về kinh tế hoặc eo hẹp về thời gian đi lại mượn sách ở các thư viện lớn… Việc xây dựng các thư viện chuyên ngành này mang giá trị tích cực nhiều mặt: vừa cung cấp sách vở tài liệu chuyên ngành mà cơ quan đó đang làm, vừa cung cấp những kiến thức xã hội khác bổ sung thêm từ sách vở tham khảo. Những cán bộ công nhân viên được hưởng quyền lợi mượn sách từ thư viện của cơ quan mình sẽ cảm thấy gắn bó thiết tha và có tình cảm hơn với nơi công tác. Một khi việc đọc sách được phổ cập rộng rãi từ nhỏ tới lớn, hình thành và phát triển theo cả một chặng đường dài và cả quãng thời gian sống, con người mới phát triển và định hình được văn hóa đọc cho cá nhân mình. Từ đó mỗi người sẽ tự phân hóa, chọn lọc dòng sách mà mình cần và thấy phù hợp với bản thân qua từng giai đoạn cuộc sống. Lúc đó tự bản thân mỗi người sẽ coi việc đọc như một nhu cầu tất yếu hàng ngày như việc ăn cơm, uống nước.
Song song với việc xây dựng cơ sở hạ tầng của văn hóa đọc, chúng ta cũng cần phải xây dựng môi trường trong sạch và lành mạnh cho văn hóa đọc phát triển. Trong đó, các nhà quản lý chuyên ngành cấp quốc gia phải nhanh chóng lập ra một lộ trình cho việc xây dựng và phát triển văn hóa đọc cả nước theo những chặng đường lớn 10-20-30 năm/lần, tuyệt đối không để phát triển tự phát hoặc theo những kế hoạch ngắn hạn một vài năm, thực thi theo kiểu đối phó và hài lòng với những con số nhỏ lẻ tuy tăng trưởng so với năm trước. Để từ đó các ban ngành mới thống nhất đường hướng phát triển, vạch ra những phương án tối ưu để nâng cao chất lượng sản xuất mà cụ thể ở đây là sản phẩm sách. Làm sao để sách đến với độc giả đa dạng hơn, phong phú hơn, luôn cập nhật được những kiến thức mới nhất của nhân loại trên toàn thế giới? Làm sao để các đơn vị xuất bản sống được tự tin và đàng hoàng bằng nghề, chỉ chuyên tâm làm sách mà không phải lo ngại đối phó với nạn sách lậu, sách giả, sách không bản quyền, không phải đau xót hoặc tuyệt vọng khi thấy sản phẩm của mình bị đánh cắp trắng trợn? Chỉ khi mọi quyền lợi của người làm sách được đảm bảo như: đảm bảo kinh tế sản xuất, có vị thế xã hội, được tôn trọng và sánh ngang vị trí như các ngành nghề khác… thì họ mới chuyên tâm làm ra các sản phẩm hay, sản phẩm đẹp, chất lượng tốt, nội dung chọn lọc. Chính phủ cần đưa ra những biện pháp cứng rắn hơn nữa trong việc xử lý những sai phạm phát hành dẫn đến hậu quả gây thiệt hại nghiêm trọng cho các đơn vị xuất bản như: cương quyết tịch thu và tiêu hủy sách giả, phạt nặng gấp 200% giá trị lô hàng lậu, hàng giả bị phát hiện, cương quyết tịch thu giấy phép kinh doanh của các đơn vị phát hành, các cửa hàng sách sau khi có chứng cứ kinh doanh hàng giả, hàng lậu từ lần phát hiện thứ 2, mạnh tay dẹp các chiếu sách vỉa hè, vừa mất mỹ quan đường phố vừa hạ giá trị sách, vừa là nơi dễ dàng tiêu thu sách giả, sách lậu khó kiểm soát… Đồng thời phải tích cực tuyên truyền cho người dân để nâng cao ý thức bảo vệ sách thật, sách bản quyền, phân biệt được sách giả và sách thật, phải coi sách như một sản phẩm đầy đủ giá trị như các sản phẩm tiêu dùng khác và người tiêu dùng sẽ bị thiệt hại nặng nếu sử dụng hàng giả, hàng nhái kém chất lượng.
Văn hóa đọc chỉ phát triển khi có môi trường phát triển và môi trường đó chỉ có khi con người có ý thức xây dựng nên và học cách bảo vệ nó dài lâu. Hãy xây dựng và bảo vệ văn hóa đọc từ bây giờ, đó chính là tương lai của cả một thế hệ con cháu bạn sau này./.
TP.HCM ngày 9.9.2010
cho Hội thảo “Thực trạng và giải pháp phát triển Văn hóa đọc ở Việt Nam” do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du Lịch cùng Ban điều hành Dự án giáo dục SachHay.com tổ chức vào ngày 16.9.2010 tại TP.HCM
Con đường nào cho Văn hóa đọc Việt Nam?
Là một đơn vị xuất bản sách còn non trẻ, hình thành mới từ tháng 12.2008 tới nay với gần 30 đầu sách, phần lớn là sách văn học nước ngoài, Chibooks luôn mong mỏi được đóng góp một phần nhỏ bé nhằm làm phong phú thêm nền văn hóa đọc nước nhà. Nhưng thực tế văn hóa đọc nước ta đang ở tình trạng nào và làm sao để nâng cấp được nó vẫn là một câu hỏi nhức nhối không chỉ của riêng Chibooks và giới xuất bản.
Thực trạng mù mờ
Có lẽ chưa hề có một cuộc nghiên cứu chính thức nào ở nước ta về thực trạng Văn hóa đọc nước nhà để định vị và xác định những tác động cùng tầm ảnh hưởng của nó với xã hội. Cũng không có những công bố công khai về các số liệu xuất bản hàng năm như: số lượng các đầu sách đã xuất bản, số lượng của từng thể loại sách xuất bản, tỉ lệ phần trăm tăng hay giảm của từng thể loại sách xuất bản so với cùng kỳ năm trước, hoặc thống kê số lượng độc giả mua sách theo thể loại vì yêu thích hay vì nhu cầu… để mà so sánh, phân tích và giúp các đơn vị xuất bản từ đó mà căn cứ phân tích chiến lược xuất bản của mình trong năm tới hoặc rút ra những kinh nghiệm xương máu cho thành công hay thất bại của mình trong năm vừa qua. Trên trang web của Bộ Thông tin và Truyền thông cũng chỉ đưa ra những số liệu thống kê hết sức vắn tắt về tình hình xuất bản như:
(Mic.gov.vn) -
Nguồn: Cục Xuất bản
Về Xuất bản:
Theo thống kê lưu chiểu, đến ngày 30/11/2009 toàn ngành đã xuất bản được:
- Về sách: 20.601 cuốn với 196.325.141 bản, đạt 111% về cuốn, 76% về bản so với cùng kỳ năm 2008.
- Về văn hóa phẩm: 804 loại với 15.953.000 bản, trong đó có 320 mẫu lịch với 11.700.000 bản đạt 76,4% về bản so với năm 2008.
Với những con số quá khô khan và sơ lược như vậy, thật khó có thể cung cấp nhiều những hỗ trợ tham khảo thông tin cho cả độc giả lẫn các đơn vị xuất bản, đặc biệt là các đơn vị xuất bản tư nhân vốn là những nơi khan hiếm thông tin tổng kết chung trong ngành. Bên cạnh đó, báo chí truyền thông đăng tin bài về thực trạng của ngành xuất bản cũng không có số liệu chính xác và đầy đủ, chủ yếu là theo số liệu của một vài đơn vị trong ngành cung cấp và viết theo cảm nhận chủ quan hoặc dựa theo ý kiến của một số người làm trong ngành xuất bản, chưa có con mắt bao quát của toàn ngành và toàn thực trạng văn hóa đọc của xã hội.
Quay lại với câu hỏi thực trạng văn hóa đọc của nước ta hiện nay ra sao? Phát triển đa dạng trăm hoa đua nở với rất nhiều đầu sách và thể loại sách mới mỗi ngày. Đó là một điểm mừng và đáng ghi nhận, đánh dấu sự phát triển mỗi ngày của ngành xuất bản. Có cung mới có cầu, nếu người mua không quan tâm nhiều tới sách, ắt hẳn dòng sản phẩm này cũng không phát triển và sinh sôi đa dạng hàng ngày tới vậy. Ngày càng nhiều có các tác phẩm mới của nước ngoài được các đơn vị xuất bản trong nước mua bản quyền và chuyển thể sang tiếng Việt. Điều này giúp độc giả trong nước có điều kiện bước thêm trên cây cầu văn hóa và tri thức nối với các nước bạn. Ngày càng nhiều sách mới của các tác giả Việt Nam được ra mắt thị trường, được dịch ra nhiều thứ tiếng và được đưa đi ra thị trường nước ngoài, đánh dấu sự sáng tạo cá nhân không ngừng tăng cùng sức lan tỏa văn hóa Việt Nam ra nước ngoài qua sản phẩm sách. Tuy nhiên nếu hỏi thực trạng hiện nay đáng mừng hay đáng lo, xin thưa rất mù mờ để đánh giá và đưa ra những nhận xét đúng. Bởi nhìn chung nếu dạo quanh thị trường sách, tuy đa dạng nhưng không có số liệu thống kê cụ thể, người mua cứ mua một cách tự phát, người sản xuất cũng sản xuất tự phát theo hướng chủ quan mà mình tự cho là đúng. Không có công cụ đo lường thị hiếu và nhu cầu của độc giả ở những lứa tuổi khác nhau, không có “phao cứu trợ” từ phía số liệu phát hành để bám víu mà định lượng, đong đếm, để nhận xét về mức độ mừng hay lo về các con số tiêu thụ sách trên thị trường.
Tuy nhiên theo ý kiến chủ quan nhìn nhận của riêng tôi, tôi nhận thấy tuy thị trường sách đa dạng và phong phú, người Việt Nam có dần thói quen đọc sách hơn cùng với điều kiện kinh tế ngày một cải thiện, song văn hóa đọc của nước ta chưa cao, thậm chí còn ở mức độ thấp, xét về mặt bằng chung trong xã hội. Rất nhiều đầu sách bán chạy thường chỉ có tính chất giải trí rất thông thường, không mang lại nhiều về các giá trị tinh thần hoặc kiến thức. Các sách có giá trị lớn, có giải thưởng lớn trên quốc tế lại thường bị xếp xó, tồn kho và bán giảm giá triệt để, khiến không ít đơn vị làm sách phải đau xót và dần dà phải chấp nhận chạy theo xuất bản dòng sách giải trí phục vụ nhu cầu của đông đảo độc giả nhằm đảm bảo độ an toàn trong kinh doanh. Điều này về lâu dài dễ tạo nên một nền văn hóa đọc giải trí và bình dân.
Giải pháp phải từ gốc rễ
Để nâng cao văn hóa đọc của nước nhà, trước hết cần tìm tới gốc rễ của nó để chăm chút, tưới tắm, giúp cho cái rễ đó chắc khỏe, trụ mãi với thời gian. Có như vậy rễ cây mới tiếp tục hút nhựa sống nuôi những cành lá xum xuê bên trên. Nói một cách đơn giản rằng muốn nâng cao văn hóa đọc, trước hết phải xây dựng văn hóa đọc và xây dựng hạ tầng cơ sở cho văn hóa đọc. Việc xây dựng này xin đừng chỉ vứt riêng trách nhiệm cho những người làm xuất bản. Không phải cứ in ra nhiều sách là nâng cao được văn hóa đọc. Chúng tôi-những người làm sách- chỉ là một phần rất nhỏ cung cấp cho các bạn-người đọc- công cụ để tiếp cận và nâng cao văn hóa đọc của chính mình. Hãy nhìn nhận một cách công bằng rằng việc xây dựng văn hóa đọc phải là ý thức chung của toàn xã hội, với mỗi con người, mỗi gia đình, mỗi thế hệ, mỗi đơn vị cơ quan, mỗi chính quyền, mỗi thời đại. Con người khi mới sinh ra như một tờ giấy trắng, cũng giống như một cái rễ non yếu ớt. Nếu chúng ta hình thành được, xây dựng được văn hóa đọc ngay tại gia đình, bố mẹ chịu khó mua sách vở về đọc cho con cái nghe trước khi đi ngủ hàng ngày, dần dà tự tập cho con thói quen đọc sách thì đứa trẻ sẽ lớn dần cùng sở thích đọc sách được bồi dưỡng và phát triển theo năm tháng. Cái rễ non mới gặp điều kiện thuận lợi mới cắm sâu trong đất, hút lấy sức sống mà lớn dần. Song song với việc đó, nhà trường phải xây dựng và hướng dẫn cho trẻ tiếp cận với văn hóa đọc qua những biện pháp sau: tập cho chúng ý thức đọc hàng ngày qua việc đọc diễn cảm hoặc kể chuyện trên lớp; xác định và phân loại cho trẻ về mục đích đọc (theo nhu cầu, sở thích, hay phong trào, hay cần nâng cao kiến thức đi học, hoặc do tò mò muốn tìm kiểu thêm…)… Thầy cô nên khuyến khích cho các em đọc thêm các giáo trình, sách tham khảo mở rộng kiến thức tự nhiên cho trẻ. Các nhà trường (từ cấp 1 tới đại học) cần mở rộng các thư viện miễn phí cho học sinh với nhiều đầu sách phong phú phù hợp với lứa tuổi, ngoài giáo trình học, để thư viện trở thành một sân chơi được yêu thích, chứ không chỉ đơn thuần chỉ là nơi hành xác lo chạy đua trước các kỳ thi. Các đơn vị cơ quan, đặc biệt là các cơ quan lớn như cấp Vụ, Cục, các tập đoàn lớn… nên dành quỹ xây dựng các thư viện nhỏ miễn phí cho cán bộ công nhân viên trong cơ quan, để việc đọc sách trở nên dễ dàng hơn đối với cả những người không có điều kiện thuận lợi về kinh tế hoặc eo hẹp về thời gian đi lại mượn sách ở các thư viện lớn… Việc xây dựng các thư viện chuyên ngành này mang giá trị tích cực nhiều mặt: vừa cung cấp sách vở tài liệu chuyên ngành mà cơ quan đó đang làm, vừa cung cấp những kiến thức xã hội khác bổ sung thêm từ sách vở tham khảo. Những cán bộ công nhân viên được hưởng quyền lợi mượn sách từ thư viện của cơ quan mình sẽ cảm thấy gắn bó thiết tha và có tình cảm hơn với nơi công tác. Một khi việc đọc sách được phổ cập rộng rãi từ nhỏ tới lớn, hình thành và phát triển theo cả một chặng đường dài và cả quãng thời gian sống, con người mới phát triển và định hình được văn hóa đọc cho cá nhân mình. Từ đó mỗi người sẽ tự phân hóa, chọn lọc dòng sách mà mình cần và thấy phù hợp với bản thân qua từng giai đoạn cuộc sống. Lúc đó tự bản thân mỗi người sẽ coi việc đọc như một nhu cầu tất yếu hàng ngày như việc ăn cơm, uống nước.
Song song với việc xây dựng cơ sở hạ tầng của văn hóa đọc, chúng ta cũng cần phải xây dựng môi trường trong sạch và lành mạnh cho văn hóa đọc phát triển. Trong đó, các nhà quản lý chuyên ngành cấp quốc gia phải nhanh chóng lập ra một lộ trình cho việc xây dựng và phát triển văn hóa đọc cả nước theo những chặng đường lớn 10-20-30 năm/lần, tuyệt đối không để phát triển tự phát hoặc theo những kế hoạch ngắn hạn một vài năm, thực thi theo kiểu đối phó và hài lòng với những con số nhỏ lẻ tuy tăng trưởng so với năm trước. Để từ đó các ban ngành mới thống nhất đường hướng phát triển, vạch ra những phương án tối ưu để nâng cao chất lượng sản xuất mà cụ thể ở đây là sản phẩm sách. Làm sao để sách đến với độc giả đa dạng hơn, phong phú hơn, luôn cập nhật được những kiến thức mới nhất của nhân loại trên toàn thế giới? Làm sao để các đơn vị xuất bản sống được tự tin và đàng hoàng bằng nghề, chỉ chuyên tâm làm sách mà không phải lo ngại đối phó với nạn sách lậu, sách giả, sách không bản quyền, không phải đau xót hoặc tuyệt vọng khi thấy sản phẩm của mình bị đánh cắp trắng trợn? Chỉ khi mọi quyền lợi của người làm sách được đảm bảo như: đảm bảo kinh tế sản xuất, có vị thế xã hội, được tôn trọng và sánh ngang vị trí như các ngành nghề khác… thì họ mới chuyên tâm làm ra các sản phẩm hay, sản phẩm đẹp, chất lượng tốt, nội dung chọn lọc. Chính phủ cần đưa ra những biện pháp cứng rắn hơn nữa trong việc xử lý những sai phạm phát hành dẫn đến hậu quả gây thiệt hại nghiêm trọng cho các đơn vị xuất bản như: cương quyết tịch thu và tiêu hủy sách giả, phạt nặng gấp 200% giá trị lô hàng lậu, hàng giả bị phát hiện, cương quyết tịch thu giấy phép kinh doanh của các đơn vị phát hành, các cửa hàng sách sau khi có chứng cứ kinh doanh hàng giả, hàng lậu từ lần phát hiện thứ 2, mạnh tay dẹp các chiếu sách vỉa hè, vừa mất mỹ quan đường phố vừa hạ giá trị sách, vừa là nơi dễ dàng tiêu thu sách giả, sách lậu khó kiểm soát… Đồng thời phải tích cực tuyên truyền cho người dân để nâng cao ý thức bảo vệ sách thật, sách bản quyền, phân biệt được sách giả và sách thật, phải coi sách như một sản phẩm đầy đủ giá trị như các sản phẩm tiêu dùng khác và người tiêu dùng sẽ bị thiệt hại nặng nếu sử dụng hàng giả, hàng nhái kém chất lượng.
Văn hóa đọc chỉ phát triển khi có môi trường phát triển và môi trường đó chỉ có khi con người có ý thức xây dựng nên và học cách bảo vệ nó dài lâu. Hãy xây dựng và bảo vệ văn hóa đọc từ bây giờ, đó chính là tương lai của cả một thế hệ con cháu bạn sau này./.
TP.HCM ngày 9.9.2010
Thứ Hai, 22 tháng 3, 2010
Việt Nam sẽ được đánh giá cao về việc đọc sách ở châu Á
(TT&VH Cuối tuần) - Mấy năm trở lại đây, sách nước ngoài xuất hiện trên thị trường Việt Nam ngày một nhiều, phần lớn trong số đó có công sức “cầu nối” mua bản quyền từ công ty Tuttle-Mori Agency tại Thái Lan. Nhân Hội chợ sách TP.HCM lần thứ VII sắp khai mạc (từ 15 đến 21/3), giám đốc điều hành Tuttle-Mori Agency, bà Pimolporn Yutisri, trong chuyến sang làm việc tại Việt Nam, đã có cuộc gặp gỡ với TT&VH Cuối tuần.
* Từ đâu mà Tuttle-Mori Agency lại trở thành một cầu nối bản quyền giữa các Nxb và các tác giả quốc tế, thưa bà?
- Tuttle-Mori Agency Co., Ltd. được hình thành bởi ông Tom Mori, một người Nhật yêu quý đất nước Thái Lan. Vào năm 1992, ông đã tin rằng trong vòng 10 năm, người Thái sẽ đọc sách nhiều hơn nữa. Và đến nay, niềm tin của ông đã thành hiện thực. Trở lại 15 năm về trước, sách lậu là vấn nạn lớn ở Thái Lan. Cho đến nay ý nghĩ mua bản quyền vẫn còn gây tranh cãi, nhưng hầu hết mọi người dân Thái Lan đều hiểu và tôn trọng hơn về sở hữu trí tuệ. Tuttle-Mori Agency Co., Ltd. được xem như là cầu nối giữa người sở hữu và NXB. Chúng tôi liên kết họ với nhau để có được một sản phẩm trí tuệ. Chúng tôi tin tưởng vào việc giáo dục qua các các thể loại sách khác nhau như văn học, phi văn học, sách học làm người... Bạn càng đọc nhiều, bạn càng thông minh hơn!Chúng tôi đang cố hết sức để làm việc một cách chặt chẽ cùng với các NXB ở Thái Lan, sau đó là các NXB ở Indonesia, Việt Nam (VN) và Malaysia.
* Ở VN “cây cầu” của công ty bà đã “bắc” được tới những đâu rồi?
- Chúng tôi bắt đầu làm việc với các đơn vị xuất bản ở VN cách đây bốn năm. Tới nay, chúng tôi đã cấp phép cho hơn 400-500 tựa cho các đơn vị xuất bản ở Việt Nam. Chúng tôi làm việc với khoảng 20 đơn vị xuất bản như Nhã Nam, NXB Trẻ, Công ty Phương Nam, Công ty Chibooks, Alpha Books, Hà Giang Comcul, First-New Trí Việt, NXB Kim Đồng, NXB Văn học… Con số bản quyền chúng tôi cấp phép trong một tháng dao động từ 1 đến 10 tựa cho mỗi đơn vị.
* Tại thị trường sách VN bà thấy có những điểm khó khăn và thuận lợi gì trong việc mua bán bản quyền so với những nước khác cùng khu vực?
- Ngoài VN, chúng tôi còn làm việc với các NXB ở Thái Lan, Indonesia và Malaysia. Tôi gặp nhiều thuận lợi khi làm việc với các đơn vị xuất bản ở VN. Tôi cũng rất đánh giá cao thị hiếu của độc giả Việt Nam. Các độc giả VN đa dạng hơn nhiều so với độc giả Thái Lan. Có một số tác phẩm văn học hoặc hồi ký rất khó bán ở Thái Lan, nhưng lại dễ dàng bán ở VN hay Indonesia. Ngoài ra, vì các bạn đã ký kết Công ước Bernes, điều này có nghĩa rằng nước bạn đã sẵn sàng cho việc gia nhập vào thế giới bản quyền. Chúng tôi rất sẵn sàng kết nối các bạn với các tựa sách hay trên toàn thế giới. 15 năm trước ông Tom Mori, người sáng lập Tuttle-Mori đã từng nói: Tôi tin tưởng rằng người VN sẽ đọc nhiều hơn trong mười năm tới và VN sẽ là một trong số các đất nước được đánh giá cao về việc đọc sách ở châu Á vì các bạn đã có sẵn truyền thống đọc sách thật mạnh mẽ.
* So với năm đầu tiên bán bản quyền sách vào VN, bà thấy thị trường sách ở VN hiện giờ ra sao?
- Tôi thấy có một sự khác biệt lớn so với lần trước khi tôi đến thăm các nhà sách ở cả TP.HCM và Hà Nội cách đây bốn năm. Thời điểm đó, trên các kệ sách hầu hết là các ấn bản sách lậu. Để mọi người hiểu và chấp nhận khái niệm sở hữu trí tuệ là một giai đoạn khó khăn nhất. Nó không phải là một tờ giấy hay một điều khoản, mà là toàn bộ ý tưởng, mục đích và tất cả năng lực của các tác giả và người sở hữu. Tiền chỉ là một hình thức tượng trưng cho sự tôn trọng. Tuy nhiên, tất cả chúng ta đều đang hoạt động trong một lĩnh vực kinh doanh đáng tôn trọng. Bạn có nghĩ thế không?
Ngoài ra, vì số tiền trả trước - 200 USD - được các đơn vị xuất bản ở VN lúc ban đầu đưa ra là rất nhỏ, chúng tôi, Tuttle-Mori Agency Co., đã phải làm cho cả hai bên, phía VN và người sở hữu hiểu lẫn nhau hơn. Thành thật mà nói, chúng tôi không kiếm được gì từ số tiền đó, nhưng chúng tôi phải làm cho điều đó xảy ra. Chúng tôi phải giúp các bạn khởi đầu với 1-2 cuốn sách trước khi khoản tiền lớn hơn sẽ xuất hiện. Thời gian dần trôi, các đơn vị xuất bản ở VN cũng đã bắt đầu quen dần với nguyên tắc mang tính toàn cầu trong quá trình giao dịch bản quyền. Và các Nxb và đại diện nước ngoài cũng đã hiểu rõ hơn về tình hình xuất bản ở thị trường VN. Chúng tôi rất vui được dàn xếp cho cả hai bên, để chúng ta cùng nhau tạo nên nhiều sản phẩm tốt hơn.Ngoài những yếu tố trên, tôi cũng rất đánh giá cao nhiều đơn vị xuất bản ở VN, những người đã cố gắng rất nhiều trong việc ấn hành các ấn bản hợp pháp của họ mặc dầu sách lậu của đầu sách đó vẫn đang có mặt trên các quầy sách. Tuy nhiên, tôi có niềm tin mãnh liệt vào mong ước có được bản quyền sách của đơn vị xuất bản đó. Họ phải trả thêm nhiều so với bản sách lậu, nhưng tại sao họ lại phải làm điều đó? Tôi chắc chắn rằng vì họ yêu thích những tựa sách mà họ xuất bản. Họ phải mất thời gian để tìm kiếm các tựa sách hay, tìm kiếm các dịch giả chất lượng, thiết kế bìa sách, thực hiện các chương trình quảng cáo và tổ chức phát hành các cuốn sách quý giá đó đến các nhà sách. Các độc giả, trước khi quyết định mua sách, nên so sánh thận trọng giữa các ấn bản sách có bản quyền với các ấn bản sách lậu, là những cuốn sách được thực hiện vội vàng để có thể phát hành trước các NXB khác. Độc giả là người quyết định lựa chọn nào là tốt nhất dành cho mình.
* Để giúp các đơn vị xuất bản VN thuyết phục và mua được bản quyền các bộ sách lớn, nổi tiếng của các NXB nổi tiếng nước ngoài, xin bà cho vài lời khuyên.
- Chúng tôi luôn khuyên các đơn vị xuất bản nên hoạt động một cách tiên phong. Chúng tôi sẽ hỗ trợ họ trong các lĩnh vực như gửi thư giới thiệu các tựa sách mới và “hot” trên thị trường. Ngược lại họ cho chúng tôi biết tình hình kinh doanh của cuốn sách, các kế hoạch marketing, và uy tín của công ty họ. Ngoài ra, họ có thể tự mình tìm kiếm các tựa sách sắp được xuất bản trên các tạp chí quốc tế, từ các trang web của các NXB và đại diện nước ngoài, thiết lập cộng đồng đọc ở VN để cùng nhau chia sẻ thông tin.Điều quan trọng nữa là, tất cả các đơn vị xuất bản phải chấp nhận các nguyên tắc của việc cấp phép bằng việc đệ trình hoặc gởi hợp đồng, bản báo cáo tác quyền và tiền thanh toán đúng hạn để bảo đảm cho tên tuổi của mình trong giới xuất bản. Về phương diện quốc tế mà nói, giới xuất bản của chúng ta cực kỳ nhỏ bé. Tin tức xấu hoặc tốt có thể được lan truyền đi rất nhanh.Tôi rất vui khi được cộng tác với các bạn trong suốt bốn năm qua. Chúng ta đã cùng nhau trải qua nhiều việc, vui có buồn có. Tôi tin vào sự phán đoán của mình… Tôi mong chờ được thấy một VN lớn mạnh trong giới xuất bản trong tương lai gần.
* Xin cám ơn bà.
Nguyễn Lệ Chi (thực hiện)
Thứ Ba, 10 tháng 11, 2009
Nghề biên tập sách
Nhiều người thường cho rằng nghề biên tập sách chỉ phù hợp với độ tuổi trung niên, song không ít bạn trẻ đã làm thay đổi định kiến đó.
Ngày nay, cùng với nhu cầu phát triển văn hóa đọc, đặc biệt với sự mở rộng của các đơn vị xuất bản, có đến hàng trăm đầu sách mới được phát hành mỗi ngày tại nước ta với đủ mọi đề tài, thể loại... Điều đó đồng nghĩa với khối lượng công việc biên tập sách và số lượng biên tập viên ngày một tăng. Nếu lướt qua các nhà xuất bản, chúng ta sẽ thấy các gương mặt biên tập viên trẻ ở lứa tuổi từ 25-30 đã xuất hiện ngày một nhiều so với trước kia, tạo nên một bức tranh nhân lực mới đầy sống động.
Tùy vào năng lực làm việc và chuyên môn, các biên tập viên trẻ này đã được giao những công việc tương ứng, cùng trải nghiệm với nghề biên tập sách qua vô số kinh nghiệm từ những ngày đầu bỡ ngỡ đến những tai nạn nghề nghiệp... Minh Hoa - biên tập viên 26 tuổi ở một đơn vị xuất bản tư nhân, tâm sự: "Hồi đầu mới làm biên tập sách, tôi cũng run lắm. Mình mới ra trường, kinh nghiệm không có gì, chỉ có mỗi chuyên môn tiếng Anh. Cũng may giám đốc hiểu rõ, đã giao một bác biên tập viên cứng tuổi cùng hỗ trợ, kèm cặp cho tôi. Thời gian đầu, tôi được giao biên tập những cuốn truyện tranh đơn giản, ít chữ. Rồi sau đó mới dần đến các thể loại khác, phức tạp hơn".
Việc nghiền ngẫm, tìm tòi câu chữ và rút kinh nghiệm từ chính các đồng nghiệp xung quanh, từ các biên tập viên đi trước là cách học hỏi thiết thực nhất cho các biên tập viên trẻ. Hoa còn tiết lộ, cô thường đọc lại các bản thảo đã được trưởng ban biên tập sửa lại, rồi so sánh với bản thảo gốc, để từ đó tự tìm hiểu và suy nghĩ tại sao lại sử dụng cách dùng từ, ngữ hoặc ngắt câu, thêm đoạn... như vậy. Chỗ nào khó hiểu, cô lại mang bản thảo đi hỏi lại sếp, không ngại giấu dốt. "Ở trường các thầy cô không thể nào dạy trực tiếp cho mình như vậy. Thôi thì nghề dạy nghề. Chịu khó quan sát và tự học mới có thể đeo đuổi được", cô nói.
Tuy nhiên nếu chỉ cần cù, hiếu học thôi thì vẫn chưa đủ. Để trở thành một biên tập viên sách, các bạn trẻ còn cần có những yếu tố khác như: vốn tiếng Việt phong phú, ngữ pháp chuẩn, cách diễn đạt lưu loát, dễ hiểu, thuyết phục, thông thạo ít nhất một ngoại ngữ, có kiến thức tốt hoặc sâu rộng (thì càng tốt) về một mảng xã hội nào đó, và quan trọng nhất là phải thực sự đam mê sách vở, có tính kiên nhẫn, ưa những công việc thầm lặng, nhũn nhặn, hòa nhã khi tiếp xúc với tác giả hoặc dịch giả... Nhưng nói vậy không có nghĩa là biên tập viên sách phải là người mềm yếu, biết điều, mà phải là người "trong nhu có cương, trong cương có nhu", có bản lĩnh, phải biết mình cần sửa cái gì, tại sao phải sửa và sửa như thế nào.
Một biên tập viên bản lĩnh còn là người không e ngại bất cứ tên tuổi người viết nào để có thể làm tròn nhiệm vụ mà không làm biến dạng tác phẩm của người viết. Ông Nguyễn Đức Bình - Giám đốc NXB Văn Nghệ - còn đùa vui rằng nghề biên tập sách ví như làm dâu trăm họ với đặc trưng: "thối tai, chai đít, công ít, tội nhiều". Bởi do đặc tính nghề nghiệp, các biên tập viên sách thường phải ngồi lỳ hàng tiếng đồng hồ, mắt dán vào bản thảo hoặc màn hình vi tính, thường bị tác giả hoặc dịch giả kêu ca, không hài lòng nếu bản thảo bị sửa nhiều...
Ngày nay, cùng với nhu cầu phát triển văn hóa đọc, đặc biệt với sự mở rộng của các đơn vị xuất bản, có đến hàng trăm đầu sách mới được phát hành mỗi ngày tại nước ta với đủ mọi đề tài, thể loại... Điều đó đồng nghĩa với khối lượng công việc biên tập sách và số lượng biên tập viên ngày một tăng. Nếu lướt qua các nhà xuất bản, chúng ta sẽ thấy các gương mặt biên tập viên trẻ ở lứa tuổi từ 25-30 đã xuất hiện ngày một nhiều so với trước kia, tạo nên một bức tranh nhân lực mới đầy sống động.
Tùy vào năng lực làm việc và chuyên môn, các biên tập viên trẻ này đã được giao những công việc tương ứng, cùng trải nghiệm với nghề biên tập sách qua vô số kinh nghiệm từ những ngày đầu bỡ ngỡ đến những tai nạn nghề nghiệp... Minh Hoa - biên tập viên 26 tuổi ở một đơn vị xuất bản tư nhân, tâm sự: "Hồi đầu mới làm biên tập sách, tôi cũng run lắm. Mình mới ra trường, kinh nghiệm không có gì, chỉ có mỗi chuyên môn tiếng Anh. Cũng may giám đốc hiểu rõ, đã giao một bác biên tập viên cứng tuổi cùng hỗ trợ, kèm cặp cho tôi. Thời gian đầu, tôi được giao biên tập những cuốn truyện tranh đơn giản, ít chữ. Rồi sau đó mới dần đến các thể loại khác, phức tạp hơn".
Việc nghiền ngẫm, tìm tòi câu chữ và rút kinh nghiệm từ chính các đồng nghiệp xung quanh, từ các biên tập viên đi trước là cách học hỏi thiết thực nhất cho các biên tập viên trẻ. Hoa còn tiết lộ, cô thường đọc lại các bản thảo đã được trưởng ban biên tập sửa lại, rồi so sánh với bản thảo gốc, để từ đó tự tìm hiểu và suy nghĩ tại sao lại sử dụng cách dùng từ, ngữ hoặc ngắt câu, thêm đoạn... như vậy. Chỗ nào khó hiểu, cô lại mang bản thảo đi hỏi lại sếp, không ngại giấu dốt. "Ở trường các thầy cô không thể nào dạy trực tiếp cho mình như vậy. Thôi thì nghề dạy nghề. Chịu khó quan sát và tự học mới có thể đeo đuổi được", cô nói.
Tuy nhiên nếu chỉ cần cù, hiếu học thôi thì vẫn chưa đủ. Để trở thành một biên tập viên sách, các bạn trẻ còn cần có những yếu tố khác như: vốn tiếng Việt phong phú, ngữ pháp chuẩn, cách diễn đạt lưu loát, dễ hiểu, thuyết phục, thông thạo ít nhất một ngoại ngữ, có kiến thức tốt hoặc sâu rộng (thì càng tốt) về một mảng xã hội nào đó, và quan trọng nhất là phải thực sự đam mê sách vở, có tính kiên nhẫn, ưa những công việc thầm lặng, nhũn nhặn, hòa nhã khi tiếp xúc với tác giả hoặc dịch giả... Nhưng nói vậy không có nghĩa là biên tập viên sách phải là người mềm yếu, biết điều, mà phải là người "trong nhu có cương, trong cương có nhu", có bản lĩnh, phải biết mình cần sửa cái gì, tại sao phải sửa và sửa như thế nào.
Một biên tập viên bản lĩnh còn là người không e ngại bất cứ tên tuổi người viết nào để có thể làm tròn nhiệm vụ mà không làm biến dạng tác phẩm của người viết. Ông Nguyễn Đức Bình - Giám đốc NXB Văn Nghệ - còn đùa vui rằng nghề biên tập sách ví như làm dâu trăm họ với đặc trưng: "thối tai, chai đít, công ít, tội nhiều". Bởi do đặc tính nghề nghiệp, các biên tập viên sách thường phải ngồi lỳ hàng tiếng đồng hồ, mắt dán vào bản thảo hoặc màn hình vi tính, thường bị tác giả hoặc dịch giả kêu ca, không hài lòng nếu bản thảo bị sửa nhiều...
Nguyễn Lệ Chi
Thứ Bảy, 3 tháng 10, 2009
Họa sĩ minh họa sách
Họa sĩ minh họa sách là một nghề mới mẻ và chưa từng có trường lớp đào tạo chuyên nghiệp ở Việt Nam. Để tìm hiểu kỹ hơn về nghề này, Thanh Niên đã trao đổi với họa sĩ Phan Vũ Linh – người đã theo học ngành này tại Học viện Nghệ thuật Mỹ (Academy of Art University - AAU).
* Nguyên do gì khiến anh tự bỏ tiền túi đi du học về illustration (nghệ thuật minh họa sách) - một ngành còn quá hiếm hoi ở Việt Nam?
- Tôi đã làm họa sĩ minh họa tự do (freelance illustrator) ở Việt Nam một thời gian khá lâu từ khi tốt nghiệp đại học. Cho nên việc quyết định đi học không chỉ là vấn đề tiền bạc, mà còn là sự hy sinh từ bỏ vị trí mình đã đạt được bấy lâu trong nghề để làm lại từ đầu sau khi về nước. Một quyết định như thế hẳn nhiên tôi phải đắn đo rất nhiều, nhưng với mong muốn đạt đến sự chuyên nghiệp trong lĩnh vực của mình, tôi thấy phải tìm đến với môi trường đào tạo chuyên nghiệp.
* Xin kể sơ qua về khóa học này của anh tại Academy of Art Univeristy (San Francisco, Mỹ).
- Tôi đang theo học hệ cao học mỹ thuật, chuyên ngành illustration. Academy of Art University được đánh giá là 1 trong top 5 trường mỹ thuật tốt nhất nước Mỹ, chương trình đào tạo sau đại học kéo dài khoảng 3 năm. Sinh viên của trường đến từ khắp nơi trên thế giới, sau sinh viên bản xứ thì đông nhất là sinh viên Đài Loan, Hàn Quốc, Trung Quốc... Ngành illustration thực tế mở rộng hơn rất nhiều so với nghĩa thường hiểu ở VN là minh họa sách báo. Trong chương trình, ngoài những môn căn bản của hội họa như hình họa, nghiên cứu chất liệu, chúng tôi còn được học những môn chuyên biệt và có tính ứng dụng thực tế cao.
* Theo anh, để một họa sĩ theo đuổi art book cần những yếu tố cần và đủ như thế nào?
- Nghề minh họa nói chung và minh họa sách nói riêng đều cần ở họa sĩ lòng đam mê, năng khiếu, sự hiểu biết về nhiều lĩnh vực và tay nghề hội họa. Vì khác với hội họa thuần túy, bạn có thể chỉ vẽ những gì mình thích, với họa sĩ minh họa, bạn phải vẽ được tất cả, và tác phẩm của bạn phải được sự chấp nhận của số đông công chúng. Art book hay gọi đúng hơn là illustrated book tuy còn mới mẻ ở VN nhưng trên thế giới đã không còn xa lạ và có một thời gian nó đã là vùng đất màu mỡ nhất của các họa sĩ minh họa, sau này thì truyện tranh và concept art đã có phần lấn lướt vì sự mới mẻ của chúng.
* Theo anh, art book ở Việt Nam dự tính phải mất bao nhiêu năm mới trở nên thịnh hành và mới được độc giả coi trọng? Và tranh minh họa đóng góp bao nhiêu phần trăm vào sự thành công của một tác phẩm?
- Theo tôi, đáng lẽ art book phải có vị trí ở Việt Nam từ lâu rồi mới phải, vì chúng ta là dân tộc yêu thích sách, và ngay cả ở Mỹ tôi cũng không thấy nhà sách dày đặc và nhộn nhịp như ở Việt Nam. Có lẽ vấn đề nằm ở chỗ độc giả có nhu cầu mà chưa có sự đáp ứng từ những người làm sách, và minh họa sách chưa được quan tâm đúng mức. Chưa cần phải nói về art book - loại sách có mật độ tranh minh họa cao và chất lượng - ngay cả mảng sách tranh cho thiếu nhi và minh họa bìa sách, chúng ta vẫn còn có khoảng cách rất xa so với thế giới.
Với một quyển sách, dĩ nhiên phần quan trọng nhất vẫn là nội dung, nhưng như đã nói ở trên, đã đến lúc độc giả có nhu cầu được “xem” sách chứ không chỉ là đọc. Và cho dù có câu nói “Đừng đánh giá một cuốn sách qua cái bìa”, thì không thể phủ nhận rằng giữa hằng hà sa số sách trên kệ, quyển sách có bìa đẹp và lạ mắt vẫn có cơ hội được độc giả chú ý nhiều nhất. Và để có những bìa sách đáp ứng nhu cầu đó, không gì tốt hơn là đầu tư tranh minh họa cho bìa, được như thế quyển sách sẽ là những tác phẩm nguyên bản có giá trị nghệ thuật.
* Sắp tốt nghiệp về nước, anh sẽ có những dự định gì để tiếp tục đeo đuổi đam mê này?
- Việc đầu tiên sau khi về nước tôi sẽ bắt đầu thực hiện dự án đã nung nấu từ lâu là bộ sách thần thoại và cổ tích Việt Nam. Tôi muốn mô tả lại một cách sống động và công phu những câu chuyện quen thuộc của dân tộc. Không chỉ vì tranh thần thoại là sở trường và đam mê của tôi, mà còn vì ý muốn khơi lại niềm tự hào dân tộc của giới trẻ, rằng những câu chuyện cổ tích - thần thoại Việt Nam cũng kỳ diệu và hoành tráng không kém các dân tộc khác.
Nguyễn Lệ Chi
Thứ Bảy, 13 tháng 6, 2009
NXB Kim Đồng mang chuông đi đánh xứ... kim chi
NXB Kim Đồng là đơn vị xuất bản đầu tiên của Việt Nam mở gian hàng tại Hội chợ sách quốc tế Seoul – Hàn Quốc 2009 hồi tháng 5 qua.
Thanh Niên đã trao đổi với cô Nguyễn Giang Linh - chuyên viên giao dịch bản quyền của NXB Kim Đồng, vừa trở về từ hội chợ:
* Đây là lần thứ mấy NXB Kim Đồng tham dự hội chợ sách quốc tế Hàn Quốc?
- Nhiều lần rồi nhưng đây là lần đầu chúng tôi mở gian hàng giới thiệu sách Kim Đồng nói riêng và sách Việt Nam nói chung tại hội chợ.
* Ý tưởng giới thiệu sách thiếu nhi Việt Nam tại Hội chợ sách quốc tế xuất phát từ đâu?
- Với mong muốn hỗ trợ cho các bà mẹ Việt và trẻ em lai Việt - Hàn hiểu biết về văn hóa Việt Nam, Kim Đồng đã giới thiệu 160 tựa sách thuần Việt: tủ sách Chuyện kể cho bé, tủ sách Tục ngữ ca dao Việt Nam, tủ sách Tranh truyện dân gian Việt Nam, Tủ sách vàng văn học Việt Nam, các bản sách best-seller như Dế mèn phiêu lưu ký, Kính vạn hoa, Chuyện xứ Lang Biang... Có những ông bố trung niên đến gian hàng chúng tôi, ấp úng nói được vài câu tiếng Việt, “Vợ tôi, Việt Nam...” rồi mua sách đem về cho vợ, cho con, rất cảm động.
* NXB Kim Đồng có bán được bản quyền sách cho đối tác nào bên đó không?
- Mục đích lần này của Kim Đồng nhằm học hỏi kinh nghiệm làm sách tiên tiến từ các nước trên thế giới là chính, và bước đầu giới thiệu sách Việt Nam ra nước ngoài. Độc giả Hàn Quốc hiểu về Việt Nam chưa nhiều, nhưng Chính phủ Hàn Quốc đang nỗ lực giới thiệu Việt Nam. Họ mở một gian trưng bày thường niên về Việt Nam tại Bảo tàng quốc gia Seoul, giới thiệu Việt Nam trên các phương tiện thông tin lớn. Nhờ nỗ lực giới thiệu các thể loại sách Việt, Kim Đồng cũng bán được bản quyền một số sách cho đối tác Hàn Quốc, và mua một số sách hay của nước bạn.
* Để sách thiếu nhi Việt Nam được giới thiệu rộng rãi với bạn bè quốc tế, Kim Đồng có ý tưởng gì?
- Kim Đồng tích cực quảng bá, dịch và tóm tắt tác phẩm Việt Nam, chủ động gửi sách cho NXB nước ngoài, kết nối qua các cơ quan ngoại giao nước ngoài...
Nguyễn Lệ Chi (thực hiện)
Thứ Tư, 10 tháng 6, 2009
Giá sách cao, do đâu?
Các đơn vị xuất bản sách vẫn bị phàn nàn là định giá sách quá cao, chưa phù hợp với túi tiền của đại đa số người dân. Thế nhưng đằng sau giá sách là cả một câu chuyện dài...
Xuất bản - người "mang nặng đẻ đau"
Quá trình tổ chức từ bản thảo đến khi ra thành phẩm cuốn sách đòi hỏi các đơn vị xuất bản mất trung bình từ 6 - 12 tháng, thậm chí hơn. Đối với những sách phức tạp như từ điển, sách khảo cứu... phải kéo dài hàng năm. Thời gian "thai nghén" một cuốn sách càng dài, sách được làm ra càng kỹ. Tuy nhiên, lợi nhuận thu được của các đơn vị xuất bản lại quá bèo bọt, chưa cân xứng với công sức và thời gian mà họ đã bỏ ra. Chưa kể việc đầu tư sách là đầu tư trọn gói "một cục" mà dân xuất bản thường nói đùa với nhau là "tiền tươi, thóc thật", nhưng tiền thu về lại bị xé lẻ, rời rạc kéo dài, thậm chí bị chiếm dụng vốn, chậm trả hoặc quỵt tiền.
Thông thường, sau khi bán sách được 2 tháng, đơn vị xuất bản mới được thanh toán 30 - 40% tổng chi phí sau khi chiết khấu, số sách còn lại được trả theo thực tế bán được sau 6 tháng sau. Đơn vị xuất bản phải mất ít nhất từ 6 - 12 tháng mới hy vọng thu hồi lại vốn sản xuất và chỉ thực sự có lãi nếu sách được tái bản. Đó là chưa kể đơn vị xuất bản phải chịu luôn các khoản chi phí thuê kho bãi, vận chuyển...
Nhìn lại các đơn vị xuất bản tư nhân hiện còn phát triển được cũng từng phải trải qua thời gian dài long đong chạy vốn, gắng gượng xoay vòng hoặc bản thân họ đã trường vốn đầu tư.
Chi phí sản xuất, chi phí phát hành
Việc định giá bìa sách thường do đơn vị xuất bản chịu trách nhiệm. Nói vậy cứ ngỡ họ hoàn toàn chủ động trong việc quyết định giá bìa và là thủ phạm chính khiến giá sách quá cao, không phù hợp với thu nhập trung bình của người dân. Tuy nhiên trên thực tế, nhiều đơn vị xuất bản sách phải "cắn răng" đưa ra giá bìa sách không đúng với ý muốn của họ. Nguyên nhân chính gây nên éo le này là cả chi phí sản xuất và chi phí phát hành đều quá cao.
Trước khi gia nhập Công ước Berne (tháng 10.2004), chi phí xuất bản thường chỉ chiếm từ 30 - 35% tổng chi phí giá thành sách, gồm: nhuận bút cho tác giả/dịch giả (10 - 12% giá bìa x số lượng bản in), tiền biên tập của NXB (1.000 - 1.500 đồng/trang sách), tiền quản lý phí của NXB (5 - 7% giá bìa x số lượng bản in), tiền in ấn.
Nhưng sau khi Việt Nam gia nhập Berne, phải nghiêm chỉnh thực thi việc mua bản quyền sách nước ngoài và cùng với sự ra đời của nhiều đơn vị xuất bản tư nhân, sự cạnh tranh trong ngành xuất bản sách cũng tăng lên dữ dội, chi phí sản xuất sách tăng vọt, chiếm 40 - 50% tổng chi phí giá thành sách. Bên cạnh các chi phí cũ, đơn vị xuất bản phải trả thêm các mục sau: tiền bản quyền sách nước ngoài (5 - 10% giá bìa x số lượng bản in), tiền biên tập của đơn vị xuất bản (1 - 2% giá bìa x số lượng bản in), tiền PR, quảng cáo quảng bá sách (5% - 10% giá bìa x số lượng bản in). Tuy nhiên lượng bản in cũng không mấy tăng lên theo tỷ lệ thuận đó. Trung bình số lượng bản in đợt đầu của từng tựa sách chỉ khoảng 1.000 - 2.000 bản.
Bên cạnh chi phí sản xuất đã chiếm tròm trèm 50% tổng chi phí giá thành sách, chi phí phát hành cũng không chịu thua kém. Chiết khấu phát hành sách trung bình hiện từ 40 - 55% giá bìa x số lượng bản in. Đó là chưa kể có sự chênh lệch về tỷ lệ chiết khấu phát hành, phía Nam trung bình từ 40 - 45%, phía Bắc trung bình là 50 - 55% chưa tính phí vận chuyển do đơn vị xuất bản chịu.
Nếu cộng cả phí sản xuất và phí phát hành chiếm mất 95 - 100% tổng chi phí giá thành sách, vì vậy đơn vị xuất bản khi tính giá bìa bắt buộc phải tính gấp đôi giá thành sản xuất để bù cho chi phí phát hành và số lượng tồn ứ sau phát hành. Nghĩa là nếu tổng chi phí xuất bản là 27.000 đồng một cuốn sách 300 trang, khổ 13 x 20,5 cm, đơn vị xuất bản phải định giá lên ít nhất 54.000 - 64.000 đồng/cuốn sách mới có thể chịu nổi chi phí phát hành và hy vọng nhanh chóng thu lại vốn sau khi tái bản.
Nguyễn Lệ Chi
Triển lãm sách Việt Nam đầu tiên tại Trung Quốc
Triển lãm sách Việt Nam đầu tiên tại Trung Quốc
Thứ sáu, 03 Tháng mười một 2006, 21:10 GMT+7
Thứ sáu, 03 Tháng mười một 2006, 21:10 GMT+7
Là doanh nghiệp văn hóa duy nhất trong số gần 200 doanh nghiệp Việt Nam tham dự Triển lãm Trung Quốc ASEAN CA-EPXRO lần thứ 3 tại thành phố Nam Ninh, Trung Quốc (31/10/2006 - 4/11/2006), Công ty văn hóa Phương Nam (PNC) tỏ ra khá táo bạo và tự tin khi mở gian hàng triển lãm sách Việt Nam tại đây với hơn 500 đầu sách các loại và hơn 200 chủng loại băng đĩa ca nhạc.
Đây là triển lãm sách Việt Nam đầu tiên tại Trung Quốc, được bạn đọc Trung Quốc đón nhận nhiệt liệt. Gian hàng đã vinh dự được đón thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và nhiều lãnh đạo Việt Nam ghé thăm.
Triển lãm CA-EXPRO lần thứ 3 năm nay được tổ chức rất long trọng và chu đáo nhằm kỷ niệm 15 năm Trung Quốc thiết lập quan hệ đối thoại ASEAN. Thủ tướng của 10 nước trong khu vực đều tới dự và tham gia các diễn đàn quan trọng. Trung tâm triển lãm quốc tế Nam Ninh hình đóa hoa trắng kiêu hãnh đón hàng trăm ngàn quan khách mỗi ngày. An ninh ở đây được kiểm tra rất nghiêm ngặt. Các doanh nghiệp tham gia triển lãm và khách quý tham dự hội chợ đều phải đeo thẻ có dán hình và mã số thẻ từ. Người dân thường chỉ được vào trong hai ngày cuối của triển lãm. Nằm trong khu triển lãm số 5 riêng biệt dành riêng cho doanh nghiệp Việt Nam, gian hàng của công ty PNC nổi bật với mặt hàng độc đáo: sách và băng đĩa Việt Nam. Tại đây, trưng bày hơn 500 đầu sách các loại giới thiệu về văn hóa, đất nước, con người, du lịch, phong tục tập quán Việt Nam và các giáo trình học tiếng Việt dành cho người nước ngoài đã được bày bán ở đây với giá cả rất phải chăng. Những người không biết tiếng Việt để đọc sách cũng phải hỏi mua kỳ được băng đĩa nhạc Việt Nam, đặc biệt là nhạc dân ca và trữ tình mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Thế mới biết nhu cầu tìm hiểu và giao lưu văn hóa với các nước bạn vẫn là một trong những niềm mong mỏi tự nhiên và tất yếu của mỗi người dân trên con đường hội nhập quốc tế.
Ông Trần Duy Hải - Tổng lãnh sự Việt Nam tại Nam Ninh cho biết: "Tôi làm việc ở Trung Quốc đã nhiều năm, nhưng quả thực đây là lần đầu tiên Việt Nam làm triển lãm sách Việt Nam tại Trung Quốc, lại là của một doanh nghiệp cổ phần văn hóa đứng ra mạnh dạn tổ chức. Điều này rất đáng hoan nghênh và cần được các bộ, ngành, cơ quan chức năng hỗ trợ tạo điều kiện. Giới thiệu sản phẩm văn hóa Việt Nam ra nước ngoài, đặc biệt vào thị trường Trung Quốc là rất đúng đắn và cần thiết. Đã đến lúc chúng ta cần phải nhìn nhận tầm quan trọng của việc truyền bá các sản phẩm văn hóa, đặc biệt là sách và băng đĩa Việt Nam ra thị trường nước ngoài". Nhằm thúc đẩy hơn nữa việc giao lưu văn hóa hai nước Việt - Trung, công ty PNC còn tổ chức cuộc họp báo vào sáng 2.11.2006 để giới thiệu Truyện Kiều bản in song ngữ Việt - Hoa đầu tiên (cố dịch giả La Trường Sơn) trước sự chứng kiến của đông đảo giới truyền thông, xuất bản Trung Quốc. Đây cũng là cuộc họp báo đầu tiên giới thiệu sách Việt Nam tại Trung Quốc. Chị Phan Thị Lệ - Tổng giám đốc công ty PNC cho biết, triển lãm sách tại Nam Ninh lần này chỉ là bước dạo đầu của công ty trên con đường tiến vào thị trường Trung Quốc. Sắp tới, công ty sẽ mở rộng các cuộc triển lãm sách Việt Nam tại các thành phố lớn của Trung Quốc như Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu.
Đây là triển lãm sách Việt Nam đầu tiên tại Trung Quốc, được bạn đọc Trung Quốc đón nhận nhiệt liệt. Gian hàng đã vinh dự được đón thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và nhiều lãnh đạo Việt Nam ghé thăm.
Triển lãm CA-EXPRO lần thứ 3 năm nay được tổ chức rất long trọng và chu đáo nhằm kỷ niệm 15 năm Trung Quốc thiết lập quan hệ đối thoại ASEAN. Thủ tướng của 10 nước trong khu vực đều tới dự và tham gia các diễn đàn quan trọng. Trung tâm triển lãm quốc tế Nam Ninh hình đóa hoa trắng kiêu hãnh đón hàng trăm ngàn quan khách mỗi ngày. An ninh ở đây được kiểm tra rất nghiêm ngặt. Các doanh nghiệp tham gia triển lãm và khách quý tham dự hội chợ đều phải đeo thẻ có dán hình và mã số thẻ từ. Người dân thường chỉ được vào trong hai ngày cuối của triển lãm. Nằm trong khu triển lãm số 5 riêng biệt dành riêng cho doanh nghiệp Việt Nam, gian hàng của công ty PNC nổi bật với mặt hàng độc đáo: sách và băng đĩa Việt Nam. Tại đây, trưng bày hơn 500 đầu sách các loại giới thiệu về văn hóa, đất nước, con người, du lịch, phong tục tập quán Việt Nam và các giáo trình học tiếng Việt dành cho người nước ngoài đã được bày bán ở đây với giá cả rất phải chăng. Những người không biết tiếng Việt để đọc sách cũng phải hỏi mua kỳ được băng đĩa nhạc Việt Nam, đặc biệt là nhạc dân ca và trữ tình mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Thế mới biết nhu cầu tìm hiểu và giao lưu văn hóa với các nước bạn vẫn là một trong những niềm mong mỏi tự nhiên và tất yếu của mỗi người dân trên con đường hội nhập quốc tế.
Ông Trần Duy Hải - Tổng lãnh sự Việt Nam tại Nam Ninh cho biết: "Tôi làm việc ở Trung Quốc đã nhiều năm, nhưng quả thực đây là lần đầu tiên Việt Nam làm triển lãm sách Việt Nam tại Trung Quốc, lại là của một doanh nghiệp cổ phần văn hóa đứng ra mạnh dạn tổ chức. Điều này rất đáng hoan nghênh và cần được các bộ, ngành, cơ quan chức năng hỗ trợ tạo điều kiện. Giới thiệu sản phẩm văn hóa Việt Nam ra nước ngoài, đặc biệt vào thị trường Trung Quốc là rất đúng đắn và cần thiết. Đã đến lúc chúng ta cần phải nhìn nhận tầm quan trọng của việc truyền bá các sản phẩm văn hóa, đặc biệt là sách và băng đĩa Việt Nam ra thị trường nước ngoài". Nhằm thúc đẩy hơn nữa việc giao lưu văn hóa hai nước Việt - Trung, công ty PNC còn tổ chức cuộc họp báo vào sáng 2.11.2006 để giới thiệu Truyện Kiều bản in song ngữ Việt - Hoa đầu tiên (cố dịch giả La Trường Sơn) trước sự chứng kiến của đông đảo giới truyền thông, xuất bản Trung Quốc. Đây cũng là cuộc họp báo đầu tiên giới thiệu sách Việt Nam tại Trung Quốc. Chị Phan Thị Lệ - Tổng giám đốc công ty PNC cho biết, triển lãm sách tại Nam Ninh lần này chỉ là bước dạo đầu của công ty trên con đường tiến vào thị trường Trung Quốc. Sắp tới, công ty sẽ mở rộng các cuộc triển lãm sách Việt Nam tại các thành phố lớn của Trung Quốc như Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu.
Nguyễn Lệ Chi (từ Nam Ninh)
Việt Báo
(Theo_Thanh_Nien)
Nguyễn Lệ Chi: 'Rất cần có một Hiệp hội dịch giả'
Dịch thuật
Thứ năm, 21/08/2008, 10:05
Nguyễn Lệ Chi: 'Rất cần có một Hiệp hội dịch giả'
Anh Vân
Tự tin và điềm tĩnh là phong thái Nguyễn Lệ Chi tạo ấn tượng với người đối diện. Vào nghề dịch khoảng 8 năm trước, đến nay, chị đã khẳng định được vị trí của một dịch giả tiếng Trung đầy nhiệt huyết. Lệ Chi trò chuyện với eVan.vnexpress.net về công việc.
- Cơ duyên nào khiến chị gắn bó với tiếng Trung Quốc?
- Gia đình chẳng ai biết tiếng Trung. Bố tôi vốn là nhà lý luận phê bình điện ảnh Nguyễn Đức Dương, học tiếng Nga và du học tại Nga. Tuy vậy, nhà tôi lại có rất nhiều các tác phẩm cổ của Trung Quốc như Hồng Lâu Mộng, Thanh Cung mười ba triều, Tam Quốc Chí... Từ thời học sinh tôi say sưa đọc những tác phẩm này và nảy sinh tò mò muốn tìm hiểu về một nền văn hóa lớn đã ảnh hưởng nhiều đến văn hóa và văn học Việt Nam. Tìm hiểu nền văn hóa một nước không gì nhanh bằng học ngôn ngữ của nước đó, thế là tôi chọn tiếng Trung khi thi vào ĐH Ngoại ngữ Hà Nội.
Ngay khi chưa có kết quả đỗ đại học tôi đã đến nhà một thày giáo dạy tiếng Trung, vốn là bố của một người bạn, để xin theo học và quyết tâm là dù không đỗ đại học thì cũng theo thày. Cuối cùng tôi vào được khoa Trung văn năm 1994. Thời điểm đó, ai cũng ngăn tôi không nên học ngoại ngữ này vì chưa ai hình dung được tương lai phát triển của nó như thế nào, sợ không kiếm được việc làm... Nhưng vì quá yêu thích tôi vẫn "đâm đầu" vào.
Chị từng làm phóng viên, viết báo và công tác ở lĩnh vực phim truyền hình, điều gì khiến chị đến với việc dịch sách?
- Sau khi tốt nghiệp ĐH Ngoại ngữ và Học viện Quan hệ Quốc tế, tôi làm phóng viên, dịch báo được một năm thì thi được học bổng 4 năm bậc thạc sĩ điện ảnh tại Học viện điện ảnh Bắc Kinh. Trong thời gian theo học tại đây, tôi thấy có nhiều sách hay về điện ảnh mà sinh viên trong nước ít cơ hội biết đến, thế là bắt tay cùng một vài NXB Việt Nam dịch các đầu sách về biên kịch, quay phim, diễn xuất... với mong muốn có thêm tài liệu học tập cho sinh viên.Đồng thời, là người yêu văn học nên tôi để ý thấy thời điểm đó văn học Trung Quốc đương đại rất ít được biết đến ở Việt Nam. Sau khi về nước nửa năm, tôi làm trưởng ban khai thác bản quyền dịch thuật cho một công ty phát hành sách; và có cơ hội mua bản quyền của các tác giả như: Mạc Ngôn, Vệ Tuệ, Lưu Chấn Văn, Quách Kính Minh, Trương Duyệt Nhiên... để tổ chức dịch, giới thiệu với bạn đọc.
- Ngoài dịch sách, chị còn làm báo, làm phiên dịch viên, dịch phim truyện nhựa... nói chung là rất nhiều công việc khác, vậy chị làm thế nào chỉ trong thời gian khoảng 3 năm đã dịch được hàng chục tác phẩm từ tiếng Trung sang tiếng Việt?
- Dịch phim, dịch hội thảo hay những công việc khác tôi đều thấy dễ hơn dịch sách. Dịch sách là một lao động dài hơi. Ví dụ, một cuốn sách 300 trang, "dễ xơi" thì phải ròng rã trong 3 tháng.
Tôi đi làm cả ngày, chỉ có thể tranh thủ dịch vào buổi tối từ 21h đến 1-2h sáng hôm sau. Tôi thường xuyên dịch vào buổi tối vì thời gian đó yên tĩnh. Khi đã bắt tay vào dịch cuốn nào là tôi lên lịch làm việc đều đặn mỗi ngày, không để việc dịch bị ngắt quãng,. Nếu ngắt quãng thì mình khó giữ cảm xúc và sẽ dễ cảm thấy lười. Mỗi ngày thà dịch ít còn hơn là không đụng đến trang dịch nào... Cứ thế, tôi làm việc liên tục.
- Chị gặp những khó khăn gì trong việc dịch sách văn học tiếng Trung?
- Với công việc dịch sách, tôi phải là người thày của chính mình. Nhưng cũng may là tôi dịch những tác phẩm văn học đương đại của các tác giả trẻ. Văn phong của các tác giả này hiện đại và tâm tư tình cảm cũng gần gũi, dễ hiểu... Nếu có gì không hiểu trong tác phẩm nguyên bản, tôi e-mail hỏi trực tiếp các tác giả và họ trả lời rất nhiệt tình nên tôi không thấy có gì phức tạp, khó khăn cả. Tôi tin các bản dịch của tôi đạt hơn 90% chất lượng so với nguyên tác.
- Có cơ hội đọc, tìm hiểu cũng như tiếp cận trực tiếp với các nhà văn trẻ của Trung Quốc, chị nhận xét gì về họ?
- Họ luôn khiến tôi cảm thấy ngạc nhiên vì sự làm mới trang viết một cách đáng kinh ngạc. Ví dụ với Vệ Tuệ, tôi dịch hầu hết tác phẩm của cô ấy và gần đây nhất là cuốn Gia đình ngọt ngào của tôi, có thể thấy rõ độ chín của tác giả này qua từng đầu sách, từ hừng hực, sôi nổi sang đằm tính, sâu sắc với những khao khát rất đời thường. Điều đó không giống như hình dung của nhiều độc giả về cô ấy "chỉ có sốc, sex".
Tôi thích dịch nhiều tác phẩm của cùng một tác giả để qua đó thấy được sự đa dạng trên trang viết của họ, cũng như sự khác nhau trong nhận thức về cuộc sống của nhà văn ở từng thời điểm.
- Theo chị, tố chất cần thiết để một người gắn bó với công việc dịch sách là gì?
- Tất nhiên, trước hết bạn phải học giỏi một ngoại ngữ. Bạn phải rất yêu thích công việc này và phải rất kiên nhẫn. Khi tôi dịch sách, nhất là sách văn học, tôi luôn giữ cho tâm mình tĩnh, thư giãn và thoải mái, vừa dịch vừa thưởng thức tác phẩm mình đang tiếp cận.
- Có nhiều quan niệm khác nhau về "thế nào là một bản dịch hay", còn ý kiến của chị về điều đó như thế nào?
- Với tôi, một cuốn sách dịch tốt là cuốn sách được dịch suôn sẻ, văn phong phải hoàn toàn thuần Việt và hấp hẫn, giúp người đọc hiểu và bị cuốn vào nội dung của tác phẩm. Họ đọc mà không bị vướng hay bị cản bởi một từ, câu đoạn khó hiểu nào.
- Từng làm "sếp" ở vị trí khai thác bản quyền và xuất bản cũng như tổ chức đội ngũ cộng tác viên dịch thuật, chị nghĩ đội ngũ này đáp ứng được nhu cầu dịch sách văn học hiện nay ra sao?
- Lực lượng trẻ tham gia dịch sách tiếng Trung không có nhiều. Mà không phải ai giỏi tiếng Trung cũng dịch được sách văn học vì vốn tiếng Việt của họ mà yếu thì cũng chào thua. Từng có những bạn đã học 10 năm ở Trung Quốc về nhưng vẫn không thể dịch được một cuốn sách, Nhiều khi họ dịch rất đúng nhưng cũng rất chán.
Hiện nay, ước tính có ít nhất 80% sách dịch trên thị trường sách Việt Nam ở tất cả các thể loại thì lượng dịch giả có kinh nghiệm đáp ứng tốt cho công việc này là rất thiếu. Tình trạng thiếu hụt này không chỉ với tiếng Trung mà với hầu hết các ngoại ngữ.
- Theo chị, để bù được khoảng trống này, chúng ta cần làm gì?
- Tôi nghĩ chúng ta rất cần có Hiệp hội dịch giả. Một Hội hay Hiệp hội dịch giả sẽ tạo nhiều điều kiện cho người dịch yên tâm và tập trung vào công việc. Hội này sẽ đảm bảo nguồn "đầu vào" và "đầu ra" tác phẩm cho các dịch giả, và Hội cũng sẽ định giá công sức của người làm công tác dịch thuật xứng đáng hơn hiện nay.
Hiện nay ở nước ta dịch sách thu nhập rất kém so với dịch báo, dịch phim... Do đó, không nhiều người muốn theo nghề dịch sách làm gì vì nó vất vả mà thu nhập chẳng bao nhiêu.
Các tác phẩm Trung Quốc do Nguyễn Lệ Chi dịch:
- Sách văn học: Co giật (tuyển tập truyện ngắn xuất sắc Trung Quốc, NXB Văn Học, 2004); Anh có biết nói yêu không (Tranh Tử, NXB Văn học, 2005); Tối nay có việc không về nhà (Trương Kiện Bằng, Hồ Túc Thanh, NXB Văn học, 2005); Hoa bên bờ (tiểu thuyết, Anni Bảo Bối, NXB Phụ Nữ, 2006); Đảo Tường Vy (tiểu thuyết, An Ni Bảo Bối, NXB Phụ Nữ 2006); Ôi, đàn ông (tiểu thuyết, Bì Bì, NXB Phụ Nữ 2006); Thiền của tôi (tiểu thuyết, Vệ Tuệ, NXB Phụ Nữ, 2007); Tuyển tập Vệ Tuệ (tập truyện ngắn, dịch chung với Lê Sơn, NXB Phụ Nữ, 2007); Chuyện tình một đêm (tập truyện ngắn, Chi Xuyên, NXB Văn Nghệ, 2007); Gia đình ngọt ngào của tôi (tiểu thuyết, tác giả Vệ Tuệ, NXB Văn nghệ, 2008); Baby Thượng Hải (tiểu thuyết, Vệ Tuệ, NXB Văn Nghệ, 2008); Sướng (tập truyện ngắn, NXB Văn Nghệ).
- Sách dịch sắp phát hành 2008: Người con gái đói khát (tiểu thuyết, Hồng Ảnh, công ty Văn hóa Phương Nam); Ai là kẻ thứ ba (tập truyện ngắn, NXB Văn Nghệ); Phượng Hoàng (tiểu thuyết, Cửu Đan, công ty sách Vinabook).
- Sách điện ảnh: Nghiên cứu tâm lý diễn xuất điện ảnh (Tề Thổ Long, Viện phim VN, NXB Văn hóa thông tin, 2004), Đối thoại với Trương Nghệ Mưu (Lý Nhĩ Uy, NXB Trẻ, 2004), Đối thoại với Củng Lợi (Lý Nhĩ Uy, NXB Trẻ, 2004), Nghệ thuật quay phim điện ảnh (Dương Quang Viễn, Hội điện ảnh VN, 2004), Kim chỉ nam giải quyết các vấn đề khó cho các nhà biên kịch điện ảnh (Syd Field, Viện phim VN, NXB Văn hóa thông tin, 2005), Bài học cho đạo diễn (thuộc tủ sách Điện ảnh của đạo diễn Việt Linh, Fahasa, sắp phát hành).
Anh Vân thực hiện
http://evan.vnexpress.net/News/phe-binh/dich-thuat/2008/08/3B9AE044/
Thứ năm, 21/08/2008, 10:05
Nguyễn Lệ Chi: 'Rất cần có một Hiệp hội dịch giả'
Anh Vân
Tự tin và điềm tĩnh là phong thái Nguyễn Lệ Chi tạo ấn tượng với người đối diện. Vào nghề dịch khoảng 8 năm trước, đến nay, chị đã khẳng định được vị trí của một dịch giả tiếng Trung đầy nhiệt huyết. Lệ Chi trò chuyện với eVan.vnexpress.net về công việc.
- Cơ duyên nào khiến chị gắn bó với tiếng Trung Quốc?
- Gia đình chẳng ai biết tiếng Trung. Bố tôi vốn là nhà lý luận phê bình điện ảnh Nguyễn Đức Dương, học tiếng Nga và du học tại Nga. Tuy vậy, nhà tôi lại có rất nhiều các tác phẩm cổ của Trung Quốc như Hồng Lâu Mộng, Thanh Cung mười ba triều, Tam Quốc Chí... Từ thời học sinh tôi say sưa đọc những tác phẩm này và nảy sinh tò mò muốn tìm hiểu về một nền văn hóa lớn đã ảnh hưởng nhiều đến văn hóa và văn học Việt Nam. Tìm hiểu nền văn hóa một nước không gì nhanh bằng học ngôn ngữ của nước đó, thế là tôi chọn tiếng Trung khi thi vào ĐH Ngoại ngữ Hà Nội.
Ngay khi chưa có kết quả đỗ đại học tôi đã đến nhà một thày giáo dạy tiếng Trung, vốn là bố của một người bạn, để xin theo học và quyết tâm là dù không đỗ đại học thì cũng theo thày. Cuối cùng tôi vào được khoa Trung văn năm 1994. Thời điểm đó, ai cũng ngăn tôi không nên học ngoại ngữ này vì chưa ai hình dung được tương lai phát triển của nó như thế nào, sợ không kiếm được việc làm... Nhưng vì quá yêu thích tôi vẫn "đâm đầu" vào.
Chị từng làm phóng viên, viết báo và công tác ở lĩnh vực phim truyền hình, điều gì khiến chị đến với việc dịch sách?
- Sau khi tốt nghiệp ĐH Ngoại ngữ và Học viện Quan hệ Quốc tế, tôi làm phóng viên, dịch báo được một năm thì thi được học bổng 4 năm bậc thạc sĩ điện ảnh tại Học viện điện ảnh Bắc Kinh. Trong thời gian theo học tại đây, tôi thấy có nhiều sách hay về điện ảnh mà sinh viên trong nước ít cơ hội biết đến, thế là bắt tay cùng một vài NXB Việt Nam dịch các đầu sách về biên kịch, quay phim, diễn xuất... với mong muốn có thêm tài liệu học tập cho sinh viên.Đồng thời, là người yêu văn học nên tôi để ý thấy thời điểm đó văn học Trung Quốc đương đại rất ít được biết đến ở Việt Nam. Sau khi về nước nửa năm, tôi làm trưởng ban khai thác bản quyền dịch thuật cho một công ty phát hành sách; và có cơ hội mua bản quyền của các tác giả như: Mạc Ngôn, Vệ Tuệ, Lưu Chấn Văn, Quách Kính Minh, Trương Duyệt Nhiên... để tổ chức dịch, giới thiệu với bạn đọc.
- Ngoài dịch sách, chị còn làm báo, làm phiên dịch viên, dịch phim truyện nhựa... nói chung là rất nhiều công việc khác, vậy chị làm thế nào chỉ trong thời gian khoảng 3 năm đã dịch được hàng chục tác phẩm từ tiếng Trung sang tiếng Việt?
- Dịch phim, dịch hội thảo hay những công việc khác tôi đều thấy dễ hơn dịch sách. Dịch sách là một lao động dài hơi. Ví dụ, một cuốn sách 300 trang, "dễ xơi" thì phải ròng rã trong 3 tháng.
Tôi đi làm cả ngày, chỉ có thể tranh thủ dịch vào buổi tối từ 21h đến 1-2h sáng hôm sau. Tôi thường xuyên dịch vào buổi tối vì thời gian đó yên tĩnh. Khi đã bắt tay vào dịch cuốn nào là tôi lên lịch làm việc đều đặn mỗi ngày, không để việc dịch bị ngắt quãng,. Nếu ngắt quãng thì mình khó giữ cảm xúc và sẽ dễ cảm thấy lười. Mỗi ngày thà dịch ít còn hơn là không đụng đến trang dịch nào... Cứ thế, tôi làm việc liên tục.
- Chị gặp những khó khăn gì trong việc dịch sách văn học tiếng Trung?
- Với công việc dịch sách, tôi phải là người thày của chính mình. Nhưng cũng may là tôi dịch những tác phẩm văn học đương đại của các tác giả trẻ. Văn phong của các tác giả này hiện đại và tâm tư tình cảm cũng gần gũi, dễ hiểu... Nếu có gì không hiểu trong tác phẩm nguyên bản, tôi e-mail hỏi trực tiếp các tác giả và họ trả lời rất nhiệt tình nên tôi không thấy có gì phức tạp, khó khăn cả. Tôi tin các bản dịch của tôi đạt hơn 90% chất lượng so với nguyên tác.
- Có cơ hội đọc, tìm hiểu cũng như tiếp cận trực tiếp với các nhà văn trẻ của Trung Quốc, chị nhận xét gì về họ?
- Họ luôn khiến tôi cảm thấy ngạc nhiên vì sự làm mới trang viết một cách đáng kinh ngạc. Ví dụ với Vệ Tuệ, tôi dịch hầu hết tác phẩm của cô ấy và gần đây nhất là cuốn Gia đình ngọt ngào của tôi, có thể thấy rõ độ chín của tác giả này qua từng đầu sách, từ hừng hực, sôi nổi sang đằm tính, sâu sắc với những khao khát rất đời thường. Điều đó không giống như hình dung của nhiều độc giả về cô ấy "chỉ có sốc, sex".
Tôi thích dịch nhiều tác phẩm của cùng một tác giả để qua đó thấy được sự đa dạng trên trang viết của họ, cũng như sự khác nhau trong nhận thức về cuộc sống của nhà văn ở từng thời điểm.
- Theo chị, tố chất cần thiết để một người gắn bó với công việc dịch sách là gì?
- Tất nhiên, trước hết bạn phải học giỏi một ngoại ngữ. Bạn phải rất yêu thích công việc này và phải rất kiên nhẫn. Khi tôi dịch sách, nhất là sách văn học, tôi luôn giữ cho tâm mình tĩnh, thư giãn và thoải mái, vừa dịch vừa thưởng thức tác phẩm mình đang tiếp cận.
- Có nhiều quan niệm khác nhau về "thế nào là một bản dịch hay", còn ý kiến của chị về điều đó như thế nào?
- Với tôi, một cuốn sách dịch tốt là cuốn sách được dịch suôn sẻ, văn phong phải hoàn toàn thuần Việt và hấp hẫn, giúp người đọc hiểu và bị cuốn vào nội dung của tác phẩm. Họ đọc mà không bị vướng hay bị cản bởi một từ, câu đoạn khó hiểu nào.
- Từng làm "sếp" ở vị trí khai thác bản quyền và xuất bản cũng như tổ chức đội ngũ cộng tác viên dịch thuật, chị nghĩ đội ngũ này đáp ứng được nhu cầu dịch sách văn học hiện nay ra sao?
- Lực lượng trẻ tham gia dịch sách tiếng Trung không có nhiều. Mà không phải ai giỏi tiếng Trung cũng dịch được sách văn học vì vốn tiếng Việt của họ mà yếu thì cũng chào thua. Từng có những bạn đã học 10 năm ở Trung Quốc về nhưng vẫn không thể dịch được một cuốn sách, Nhiều khi họ dịch rất đúng nhưng cũng rất chán.
Hiện nay, ước tính có ít nhất 80% sách dịch trên thị trường sách Việt Nam ở tất cả các thể loại thì lượng dịch giả có kinh nghiệm đáp ứng tốt cho công việc này là rất thiếu. Tình trạng thiếu hụt này không chỉ với tiếng Trung mà với hầu hết các ngoại ngữ.
- Theo chị, để bù được khoảng trống này, chúng ta cần làm gì?
- Tôi nghĩ chúng ta rất cần có Hiệp hội dịch giả. Một Hội hay Hiệp hội dịch giả sẽ tạo nhiều điều kiện cho người dịch yên tâm và tập trung vào công việc. Hội này sẽ đảm bảo nguồn "đầu vào" và "đầu ra" tác phẩm cho các dịch giả, và Hội cũng sẽ định giá công sức của người làm công tác dịch thuật xứng đáng hơn hiện nay.
Hiện nay ở nước ta dịch sách thu nhập rất kém so với dịch báo, dịch phim... Do đó, không nhiều người muốn theo nghề dịch sách làm gì vì nó vất vả mà thu nhập chẳng bao nhiêu.
Các tác phẩm Trung Quốc do Nguyễn Lệ Chi dịch:
- Sách văn học: Co giật (tuyển tập truyện ngắn xuất sắc Trung Quốc, NXB Văn Học, 2004); Anh có biết nói yêu không (Tranh Tử, NXB Văn học, 2005); Tối nay có việc không về nhà (Trương Kiện Bằng, Hồ Túc Thanh, NXB Văn học, 2005); Hoa bên bờ (tiểu thuyết, Anni Bảo Bối, NXB Phụ Nữ, 2006); Đảo Tường Vy (tiểu thuyết, An Ni Bảo Bối, NXB Phụ Nữ 2006); Ôi, đàn ông (tiểu thuyết, Bì Bì, NXB Phụ Nữ 2006); Thiền của tôi (tiểu thuyết, Vệ Tuệ, NXB Phụ Nữ, 2007); Tuyển tập Vệ Tuệ (tập truyện ngắn, dịch chung với Lê Sơn, NXB Phụ Nữ, 2007); Chuyện tình một đêm (tập truyện ngắn, Chi Xuyên, NXB Văn Nghệ, 2007); Gia đình ngọt ngào của tôi (tiểu thuyết, tác giả Vệ Tuệ, NXB Văn nghệ, 2008); Baby Thượng Hải (tiểu thuyết, Vệ Tuệ, NXB Văn Nghệ, 2008); Sướng (tập truyện ngắn, NXB Văn Nghệ).
- Sách dịch sắp phát hành 2008: Người con gái đói khát (tiểu thuyết, Hồng Ảnh, công ty Văn hóa Phương Nam); Ai là kẻ thứ ba (tập truyện ngắn, NXB Văn Nghệ); Phượng Hoàng (tiểu thuyết, Cửu Đan, công ty sách Vinabook).
- Sách điện ảnh: Nghiên cứu tâm lý diễn xuất điện ảnh (Tề Thổ Long, Viện phim VN, NXB Văn hóa thông tin, 2004), Đối thoại với Trương Nghệ Mưu (Lý Nhĩ Uy, NXB Trẻ, 2004), Đối thoại với Củng Lợi (Lý Nhĩ Uy, NXB Trẻ, 2004), Nghệ thuật quay phim điện ảnh (Dương Quang Viễn, Hội điện ảnh VN, 2004), Kim chỉ nam giải quyết các vấn đề khó cho các nhà biên kịch điện ảnh (Syd Field, Viện phim VN, NXB Văn hóa thông tin, 2005), Bài học cho đạo diễn (thuộc tủ sách Điện ảnh của đạo diễn Việt Linh, Fahasa, sắp phát hành).
Anh Vân thực hiện
http://evan.vnexpress.net/News/phe-binh/dich-thuat/2008/08/3B9AE044/
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)